Podstawy prawa spadkowego z elementem zagranicznym
Międzynarodowe prawo spadkowe – kiedy ma zastosowanie?
Z problemem prawa spadkowego na gruncie międzynarodowym mamy do czynienia wtedy, gdy:
spadkodawca na stałe mieszkał poza krajem swojego obywatelstwa,
majątek pozostawiony przez zmarłego znajduje się w różnych państwach,
spadkobiercy mieszkają w innych krajach niż spadkodawca,
spadkodawca posiadał więcej niż jedno obywatelstwo.
Jakie prawo obowiązuje?
Zasadę podstawową reguluje Rozporządzenie UE nr 650/2012 (tzw. Rozporządzenie Spadkowe). Wynika z niego, że:
decydujące jest ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy,
w testamencie można jednak dokonać wyboru prawa ojczystego – np. obywatel Polski mieszkający na stałe we Francji może wskazać, że do jego spadku stosuje się prawo polskie.
Przykład: Polak, który przez 15 lat mieszkał we Francji i tam nabył nieruchomość, zmarł bez wskazania prawa w testamencie. Do spadku zastosowane zostanie prawo francuskie.
Gdzie szukać majątku spadkowego za granicą?
Jednym z największych wyzwań w postępowaniach spadkowych z elementem zagranicznym jest ustalenie, gdzie znajdują się aktywa zmarłego. Często majątek jest rozproszony w kilku krajach, a informacje o nim nie są łatwo dostępne. W takim przypadku można działać samodzielnie albo skorzystać z pomocy kancelarii i lokalnych specjalistów.
Najczęstsze metody poszukiwania aktywów:
Analiza dokumentów zmarłego – przegląd umów, aktów własności, korespondencji czy wyciągów bankowych często wskazuje trop do dalszych poszukiwań.
Zapytania do instytucji finansowych – banków, towarzystw ubezpieczeniowych czy funduszy inwestycyjnych. W wielu państwach istnieją specjalne rejestry pozwalające ustalić, czy dana osoba posiadała rachunki lub polisy.
Wgląd do zagranicznych ksiąg wieczystych – w części krajów dostępnych online, w innych wymagających pośrednictwa notariusza lub prawnika.
Współpraca z lokalnymi prawnikami – pozwala uniknąć błędów proceduralnych i przyspiesza uzyskanie informacji, które dla osób prywatnych bywają niedostępne.
Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS) – dokument wydawany przez sąd lub notariusza, który potwierdza status spadkobiercy i ułatwia wykonywanie praw spadkowych na terenie całej UE (z wyjątkiem Danii i Irlandii).
Przykład: Dzięki zapytaniu do Kontenregister w Niemczech spadkobiercy odnaleźli rachunek bankowy zmarłego, który wcześniej pracował w Berlinie. Bez tego rejestru środki mogłyby pozostać nieodnalezione.
Procedura spadkowa w kilku krajach
W przypadku, gdy majątek spadkodawcy znajduje się w więcej niż jednym państwie, prowadzenie oddzielnych postępowań w każdym kraju może być czasochłonne i kosztowne. Dlatego w Unii Europejskiej wprowadzono specjalne narzędzie, które znacząco ułatwia życie spadkobiercom.
Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS)
EPS to dokument, który potwierdza status spadkobiercy, zapisobiercy lub wykonawcy testamentu w innych państwach członkowskich UE. Może zostać wydany przez sąd albo notariusza w kraju, w którym toczy się główne postępowanie spadkowe.
Dzięki EPS:
skracasz czas postępowania – zamiast prowadzić kilka spraw równolegle w różnych krajach, wystarczy jedno postępowanie,
unikasz wielokrotnych procedur – EPS jest uznawany we wszystkich państwach członkowskich UE (z wyjątkiem Danii i Irlandii),
łatwiej kontaktujesz się z zagranicznymi instytucjami – banki, rejestry nieruchomości czy urzędy honorują dokument bez potrzeby dodatkowych tłumaczeń przysięgłych czy legalizacji.
Przykład: Jeśli spadkodawca mieszkał w Niemczech, posiadał mieszkanie w Polsce i konto bankowe we Francji, spadkobierca nie musi prowadzić trzech oddzielnych procedur. Wystarczy uzyskać EPS, który zostanie uznany we wszystkich tych krajach.
Dziedziczenie długów w różnych systemach prawnych
Nie każdy spadek to czysty zysk. Różne państwa odmiennie regulują odpowiedzialność za długi:
Co możesz zrobić?
odrzucić spadek,
negocjować z wierzycielami,
złożyć wniosek o upadłość (jeśli lokalne prawo na to pozwala).
Przykład: Pani Anna odziedziczyła dom z kredytem we Włoszech. Po analizie sytuacji zrezygnowała ze spadku, by nie odziedziczyć długu.
Wnioski i dobre praktyki
✔ W testamencie można wskazać prawo właściwe dla spadku, co upraszcza przyszłe postępowania.
✔ Majątek warto lokalizować z pomocą ekspertów – szybciej i bezpieczniej.
✔ EPS to narzędzie, które znacznie ułatwia dziedziczenie w UE.
✔ W razie długów – lepiej działać z wyprzedzeniem i znać swoje możliwości.
Międzynarodowe sprawy spadkowe są złożone, ale możliwe do uporządkowania – pod warunkiem dobrej strategii i wsparcia specjalistów. Jeśli potrzebujesz pomocy, skontaktuj się z naszą kancelarią – przeprowadzimy Cię przez cały proces krok po kroku.
